Quay lại

CHÍNH SÁCH Y TẾ · Y TẾ CÔNG CỘNG - Chính sách mới về phòng, chống bệnh truyền nhiễm giai đoạn 2026–2030: Chủ động phòng bệnh, lấy người dân làm trung tâm

Từ ngày 01/7/2026, Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, mở ra một giai đoạn mới cho công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Điểm cốt lõi của khung chính sách giai đoạn 2026–2030 là chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh là chính” sang “phòng bệnh chủ động là chính”, đặt người dân ở vị trí trung tâm và chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời.

Bối cảnh và khung pháp lý

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen: nguy cơ từ các dịch bệnh mới nổi, tái nổi và xâm nhập; gánh nặng bệnh không lây nhiễm gia tăng; cùng tốc độ già hóa dân số nhanh. Trong bối cảnh đó, hệ thống chính sách phòng, chống bệnh truyền nhiễm giai đoạn 2026–2030 được định hình bởi nhiều văn bản quan trọng.

Trước hết là Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15, được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025, gồm 6 chương và 46 điều, thay thế cho Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2007 và trở thành khung pháp lý nền tảng. Cùng với đó là Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035 (giai đoạn I: 2026–2030), được Bộ Y tế phê duyệt tại Quyết định số 1709/QĐ-BYT ngày 12/6/2026 trên cơ sở Nghị quyết số 262/2025/QH15. Bên cạnh đó, Nghị định số 165/2025/NĐ-CP quy định cụ thể về tiêm chủng và cơ chế bồi thường khi tham gia tiêm chủng.

Những điểm mới của Luật

So với trước đây, khung chính sách giai đoạn này có nhiều điểm mới đáng chú ý, vừa thay đổi về tư duy, vừa cụ thể về cơ chế.

● Đổi tư duy và mở rộng phạm vi điều chỉnh: ưu tiên phòng bệnh chủ động, lấy người dân làm trung tâm; phạm vi không chỉ là bệnh truyền nhiễm mà còn bao quát bệnh không lây nhiễm, rối loạn sức khỏe tâm thần, dinh dưỡng trong phòng bệnh và quản lý sức khỏe.

● Đột phá về chính sách nhân lực y tế dự phòng: ưu đãi đặc thù, vượt trội cho nhân viên y tế tại trạm y tế cấp xã và cơ sở y tế dự phòng; Nhà nước cấp kinh phí đào tạo sau đại học ngành y học dự phòng và có cơ chế thu hút, tuyển dụng phù hợp.

● Bồi thường khi tham gia tiêm chủng: Nhà nước bồi thường cho người gặp tai biến nặng để lại di chứng dẫn đến khuyết tật hoặc tử vong khi tham gia tiêm chủng mở rộng hoặc tiêm chủng chống dịch (Nghị định 165/2025/NĐ-CP), qua đó củng cố niềm tin của cộng đồng.

● Bảo đảm quyền của người dân: được cung cấp thông tin kịp thời, chính xác; được bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu sức khỏe; được từ chối biện pháp y tế chưa được phê duyệt — gắn với nghĩa vụ khai báo trung thực và tuân thủ hướng dẫn chuyên môn.

● Ưu tiên nhóm yếu thế và vùng khó khăn: người cao tuổi, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số, phụ nữ, trẻ em ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi và vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn.

● Ngày Sức khỏe toàn dân Việt Nam: xác lập ngày 07/4 hằng năm, tạo điểm nhấn truyền thông và vận động xã hội thường niên.

“Phòng bệnh chủ động là chính, người dân là chủ thể trung tâm.”

Mục tiêu, chỉ tiêu định hướng đến năm 2030

Chương trình mục tiêu quốc gia đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể cho giai đoạn đầu. Đáng chú ý, đến năm 2030 phấn đấu 100% người dân được lập sổ sức khỏe điện tử và quản lý sức khỏe theo vòng đời; 100% Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) các tỉnh, thành đủ năng lực xét nghiệm tác nhân, kháng nguyên, kháng thể các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm; tỷ lệ xã, phường đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã đạt 90%; và 100% trạm y tế xã, phường triển khai dự phòng, quản lý, điều trị một số bệnh không lây nhiễm theo hướng dẫn của Bộ Y tế.

Song song, mục tiêu thường niên của công tác phòng, chống dịch là phát hiện sớm, khoanh vùng và dập dịch kịp thời, không để bùng phát trong cộng đồng đối với các bệnh lưu hành như sốt xuất huyết, tay chân miệng, COVID-19; đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ xâm nhập của các bệnh nguy hiểm như Nipah, Ebola, MERS-CoV, Chikungunya hay Đậu mùa khỉ.

Ứng dụng, áp dụng trong Trường Y tế công cộng

Là cơ sở đào tạo và nghiên cứu hàng đầu về y tế công cộng, Nhà trường giữ vai trò quan trọng trong việc đưa chính sách mới vào thực tiễn. Giảng viên, viên chức và nhân viên Nhà trường là lực lượng nòng cốt lan tỏa tinh thần phòng bệnh chủ động tới sinh viên, học viên và cộng đồng.

Những việc Nhà trường có thể triển khai ngay

● Cập nhật Luật Phòng bệnh và các văn bản hướng dẫn vào giáo trình, bài giảng.

● Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học gắn với phòng bệnh chủ động, y tế dự phòng và chính sách mới.

● Tích cực truyền thông nguy cơ và truyền thông trực tiếp tới cộng đồng.

● Góp phần thúc đẩy sổ sức khỏe điện tử, chuyển đổi số và cách tiếp cận “Một sức khỏe”, lấy người dân làm trung tâm.

Kết luận

Khung chính sách giai đoạn 2026–2030 đặt nền tảng cho một hệ thống y tế dự phòng hiện đại, chủ động, công bằng và bền vững, với người dân ở vị trí trung tâm. Việc Luật Phòng bệnh có hiệu lực từ 01/7/2026 mở ra giai đoạn triển khai đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, ngành y tế, các cơ sở đào tạo và toàn xã hội. Mỗi cá nhân chủ động hôm nay chính là một bước tiến cho sức khỏe cộng đồng dài lâu.