Chủ động bảo vệ sức khỏe trước và sau mưa bão: Góc nhìn từ y tế công cộng

Chủ động bảo vệ sức khỏe trước và sau mưa bão: Góc nhìn từ y tế công cộng

Mưa lớn, ngập lụt và thiên tai không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn kéo theo nhiều nguy cơ đối với môi trường và sức khỏe con người: ô nhiễm nguồn nước, mất an toàn thực phẩm, bệnh truyền nhiễm, chấn thương và những ảnh hưởng về tâm lý. Theo TS. Đỗ Thị Hạnh Trang, Giảng viên Khoa Sức khỏe Môi trường và Nghề nghiệp, Trường Đại học Y tế công cộng, nhiều nguy cơ có thể được giảm đáng kể nếu cộng đồng chủ động chuẩn bị và thực hiện đúng các biện pháp dự phòng trước, trong và sau mưa bão.

Mưa bão làm gia tăng nhiều nguy cơ sức khỏe môi trường

“Mưa bão làm thay đổi nhanh các điều kiện môi trường và sinh hoạt. Nước lũ có thể cuốn theo rác thải, chất thải chăn nuôi, hóa chất và vi sinh vật gây bệnh, làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt. Rác tồn đọng và các điểm nước đọng sau mưa cũng tạo điều kiện cho muỗi và các véc tơ truyền bệnh phát triển”, TS. Đỗ Thị Hạnh Trang cho biết.

TS. Đỗ Thị Hạnh Trang - Giảng viên Khoa Sức khỏe Môi trường - Nghề nghiệp, Trưởng phòng Quản lý Đào tạo, Trường Đại học Y tế công cộng

Sau mưa bão, các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy cấp, lỵ, thương hàn có thể gia tăng khi nguồn nước hoặc thực phẩm bị ô nhiễm. Nước đọng làm tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi phát triển, tăng nguy cơ sốt xuất huyết; việc tiếp xúc với nước bẩn có thể dẫn đến một số bệnh về mắt như viêm kết mạc, các bệnh ngoài da và nhiễm trùng vết thương. Điều kiện sinh hoạt đông đúc, mưa, ẩm thấp kéo dài hoặc gián đoạn chăm sóc y tế cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc hoặc làm nặng thêm các bệnh đường hô hấp.

Trong và ngay sau lũ lụt, người dân cũng cần đặc biệt lưu ý các nguy cơ trực tiếp như đuối nước, điện giật, chấn thương do vật sắc nhọn, động vật cắn hoặc tiếp xúc với hóa chất. Bệnh do xoắn khuẩn Leptospira tuy ít gặp hơn nhưng cũng cần lưu ý, nhất là sau khi tiếp xúc với nước, bùn có thể bị nhiễm nước tiểu của chuột hoặc gia súc.

Ưu tiên bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương

Tác động của thiên tai không giống nhau ở mọi người. Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người khuyết tật thường có nguy cơ cao hơn do phụ thuộc nhiều hơn vào người chăm sóc, thuốc điều trị, dịch vụ y tế hoặc điều kiện sinh hoạt phù hợp. Các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn, người sống tại vùng trũng thấp, ven sông hoặc khu vực thường xuyên ngập lụt cũng có thể gặp nhiều trở ngại trong tiếp cận nước sạch, thực phẩm an toàn và nơi ở phù hợp.

Những người mất người thân, nhà cửa hoặc sinh kế có thể chịu căng thẳng, lo âu và những ảnh hưởng tâm lý kéo dài; nhân viên y tế và lực lượng cứu hộ tuyến đầu cũng cần được quan tâm về sức khỏe tâm thần. Theo TS. Hạnh Trang, nguyên tắc quan trọng của y tế công cộng trong thiên tai là ưu tiên nguồn lực cho các nhóm dễ bị tổn thương, bảo đảm “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Y tế công cộng phải hiện diện từ phòng ngừa đến phục hồi

Theo chu trình quản lý rủi ro thiên tai, y tế công cộng tham gia xuyên suốt bốn giai đoạn: phòng ngừa, chuẩn bị, ứng phó và phục hồi. Các nhiệm vụ trọng tâm gồm giám sát dịch tễ và đánh giá nguy cơ; bảo đảm nước sạch, vệ sinh môi trường và quản lý chất thải; kiểm soát véc tơ truyền bệnh; duy trì dịch vụ y tế thiết yếu; hỗ trợ sức khỏe tâm thần và truyền thông nguy cơ để người dân tiếp cận thông tin chính xác, biết cách tự bảo vệ.

“Thiên tai là điều con người khó kiểm soát, nhưng tác động đến sức khỏe có thể được giảm đáng kể nếu cộng đồng chuẩn bị sớm, thực hiện đúng các biện pháp phòng bệnh và thường xuyên cập nhật khuyến cáo của ngành y tế”, TS. Đỗ Thị Hạnh Trang nhấn mạnh.

5 việc cần làm để bảo vệ sức khỏe sau mưa bão

• Bảo đảm an toàn cá nhân: tránh vùng nước chảy xiết; không tiếp xúc với nguồn điện hoặc thiết bị điện bị ngập; mang ủng, găng tay khi dọn vệ sinh và che kín vết thương hở.
• Sử dụng nước an toàn: ưu tiên nước đóng chai hoặc nguồn nước đã được xác nhận đảm bảo vệ sinh, khử khuẩn giếng và bể chứa theo hướng dẫn chuyên môn. Không sử dụng nước có mùi, màu bất thường hoặc nghi nhiễm hóa chất.
• Bảo đảm an toàn thực phẩm: ăn chín, uống chín; loại bỏ thực phẩm đã ngập nước, ôi hỏng hoặc không còn điều kiện bảo quản an toàn.
• Vệ sinh môi trường và phòng chống sốt xuất huyết: thu gom rác, làm sạch nhà cửa, khơi thông cống rãnh, loại bỏ nước đọng và đậy kín dụng cụ chứa nước.
• Theo dõi sức khỏe: duy trì thuốc thiết yếu cho người mắc bệnh mạn tính; đi khám sớm khi có sốt cao kéo dài, khó thở, nôn hoặc tiêu chảy nhiều, mất nước, chảy máu bất thường, giảm thị lực hoặc vết thương sưng đỏ, chảy mủ

Trường Đại học Y tế công cộng đồng hành cùng cộng đồng ứng phó với biến đổi khí hậu

Với vai trò là cơ sở đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu về y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng xác định sức khỏe môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu là những nội dung quan trọng trong đào tạo, nghiên cứu và phục vụ cộng đồng. Nhà trường tích hợp các nội dung về sức khỏe môi trường, biến đổi khí hậu, quản lý rủi ro thiên tai, an toàn nước sạch và quản lý chất thải trong các chương trình đào tạo, đồng thời tổ chức các hoạt động tập huấn nhằm nâng cao năng lực ứng phó với các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng.

Đội ngũ giảng viên và nhà nghiên cứu của Trường cũng tham gia nghiên cứu về biến đổi khí hậu và sức khỏe, quản lý chất thải y tế, cách tiếp cận Một sức khỏe (One Health), cũng như các hoạt động tư vấn và hỗ trợ chuyên môn nhằm đưa bằng chứng khoa học vào thực tiễn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trong thời gian tới, Trường Đại học Y tế công cộng tiếp tục thúc đẩy hợp tác với các bộ, ngành, địa phương và tổ chức quốc tế trong đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu. Đầu tư cho năng lực y tế công cộng hôm nay chính là đầu tư cho một cộng đồng khỏe mạnh, an toàn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các rủi ro môi trường trong tương lai.

Bài viết và hình ảnh: Khoa SKMTNN